گنو/لینوکس

برای یک «مدیر سیستم» گاهی اوقات لازم میشه که یک سری کار تکراری رو روی چند تا سرور انجام بده. برای کارهای روتین میشه شل‌اسکریپت نوشت. اما مثلا وقتی باید روی چند تا سرور اشکال‌یابی (troubleshooting) کنید دیگه نمیشه از اسکریپت استفاده کرد. مثلا ما تو شرکت برای تماس‌هایی USSD چند تا سرور داریم که تماس‌های مشتری‌ها پخش میشن روی این چند تا سرور، و اگر من بخوام یک تماس رو ردیابی کنم مجبورم که لاگ‌های هر چند تا سرور رو دونه دونه و یا بعضی وقت‌ها همزمان مانیتور کنم. خوب، کار مفیدی نیست که هر دفعه که مشکلی پیش میاد من یک سری عملیات تکراری رو روی مثلا ۵ تا سرور انجام بدم تا ببینم تماس رفته رو کدوم سرور و از اونجا بتونم مانیتورش کنم. در واقع نه تنها مفید نیست، که کمی هم آزاردهنده هست. برای این حالت میشه از ابزار ClusterSSH استفاده کرد. به کمک این ابزار میشه روی N تا سرور یک دستور رو اجرا کرد. یعنی دیگه نیاز نیست من روی هر سرور به صورت مجزا اون دستور رو اجرا کنم، بلکه من فقط یک بار دستور رو توی ClusterSSH اجرا می‌کنم و ClusterSSH روی همه سرورهایی که بهش معرفی کردم اون دستور رو اجزا می‌کنه.
برای نصبش تو دبیان که خوب طبیعیه:

# aptitude install clusterssh

برای اجرا هم که دستور پایین رو بزنید:

$ cssh user1@host1 user2@host2 ... userN@hostN

خوب با این کار به تعداد سرورهایی که بهش معرفی کردید xterm باز میشه به علاوه یک پنجره کوچیک که خود cssh هست. حالا اگه شما بخواهید یک دستور توی همه سرورها اجرا بشه کافیه که دستور رو تو همون پنجره cssh تایپ کنید. اگر بخواهید می‌تونید روی هر کدوم از اون xtermها هم کلیک کنید و یک دستور خاص رو فقط روی اون سرور اجرا کنید. برای مثال من هم‌زمان روی ۴ تا سرور لاگین کردم:



یکی از ویژگی‌های خوب این برنامه هم اینه که تو پنجره cssh هم تکمیل دستور با tab کار می‌کنه! نهایت تنبلی! البته یک مشکلی هم که ممکنه پیش بیاد اینه که با فشار دادن tab ممکنه تو سه تا از سرورها دستور کامل بشه،‌ اما تو سرور چهارم یک دستور مشابه که با همون حروفی که شما وارد کردید وجود داشته باشه و اون کامل نشه! توضیحش کمی سخته، اما لینوکسی‌ها حتما می‌فهمن منظور من چی بود!

توجه: این ابزار به همون اندازه که مفیده می‌تونه خطرناک هم باشه. مثلا وقتی که بخواهید یک فایل رو فقط از روی یک سرور پاک کنید اگر اشتباهی تو پنجره cssh این کار رو بکنید از رو همه سرورها پاک میشه. به هر حال مواظب باشید تا بعدا نویسنده و معرف ClusterSSH رو مقصر ندونید!

خوب همین الان نسخه جدید دبیان به اسم لنی (Lenny) و به افتخار تیمو منتشر شد. دبیان نسخه ۵ بعد از ۱ سال و ۱۰ماه و ۷ روز از انتشار نسخه قبلی (Etch) منتشر شد. آگهی انتشار این نسخه رو می‌تونید از اینجا بخونید.


تو این نسخه بیشتر از ۲۳۲۰۰ بسته نرم‌افزاری قرار داره که بسته به معماری‌های مختلف تو ۴ یا ۵ دی‌وی‌دی و ۲۸ تا ۳۲ تا سی‌دی ارائه شده. گنوم ۲.۲۲ ، کی‌دی‌ای ۳.۵.۱۰ و کرنل لینوکس ۲.۶.۲۶ از مهم‌ترین بسته‌های این انتشار هستند. مدیر بسته پیشنهادی و رسمی این انتشار هم مثل انتشار قبلی همون aptitude هست و بهینه‌سازی‌های زیادی روش انجام شده. یکی دیگه از ویژگی‌های جدید امکان لود کردن درایورهای باینری مورد نیاز سیستم موقع نصب هست. مثلا اگر درایوری دارید که تو خود دبیان نیست می‌تونید موقع نصب از طریق دیسک USB به سیستم معرفی کنید. امکان نصب از داخل سیستم‌عامل ویندوز هم اضافه شده که شخصا اصلا این رو دوست ندارم. زمانی هم که تو اوبونتو اضافه شده بود بدم می‌اومد ازش. یکی دیگه از امکاناتی که بهش اضافه شده امکان استفاده و نصب دبیان با مانیتورهای بریل هست. یکی از بزرگ‌ترین دلایلی که دبیان رو دوست دارم همین تفکر حاکم بر اون هست. شاید تعداد افراد نابینایی که بخوان دبیان نصب کنند خیلی خیلی کم باشه، اما دبیان اونها رو هم نادیده نمی‌گیره.
از دبیان استفاده کنید و از تکنولوژی و فلسفه اون لذت ببرید!

امروز جادی یک لپتاپ با خودش آورده بود. مدل Toshiba Satellite Sro 435CDS ساخت ۱۹۹۷! اون موقع من حتی نمی‌دونستم لپتاپ چیه!





تصمیم داشتیم روش یه لینوکس نصب کنیم و DSL رو انتخاب کردیم، چون که فقط 32MB رم داشت. این دستگاه نه CDROM داشت نه می‌شد از روی USB یا شبکه بوتش کرد. البته خودش کارت شبکه هم نداشت که به کمک یکی از همکارها یک کارت شبکه PCMCIA قدیمی براش پیدا کردیم.
مشکل اینجا بود که هیچ وسیله‌ای برای نصب سیستم‌عامل بر روی این لپتاپ وجود نداشت. به همین دلیل مجبور شدیم هاردش رو باز کنیم و به کمک یک تبدیل مثل یک هارد اکسترنال USB ببندیم روی یک سیستم دیگه.



روی سیستم دوم یه Virtual Machine ساختیم و این هارد رو متصل کردیم به اون و DSL رو روش نصب کردیم. اما تو مرحله آخر این خطا رو داد و نتونست گراب رو روش نصب کنه:

/dev/sdb does not have any corresponding BIOS drive.

یک راه حل این بود که از سیستم‌عامل اصلی ماشین دوم (نه از داخل Virtual Machine) گراب رو روش نصب کنیم. به همین دلیل از Virtual Machine جداش کردیم و خواستیم chroot بکنیم اما این پیغام خطا رو گرفتیم:

Inconsistency detected by ld.so: rtld.c: 1108: dl_main: Assertion `(void *) ph->p_vaddr == _rtld_local._dl_sysinfo_dso' failed!

که گوگل تو کل دنیا فقط ۱ خطای مشابه پیدا کرد!

تو مرحله بعدی تصمیم گرفتیم مستقیما با grub و grub-install کار کنیم که این باعث شد دو تا سوئیچ کاربردی از grub-install رو یاد بگیریم. اول باید فایل devices.map رو درست می‌کردیم. این دستور این کار رو برامون انجام داد:

#grub-install --root-directory=/media/disk --recheck --no-floppy /dev/sdb

سوئیچ root-directory-- بهمون کمک کرد تا بدون اینکه نیازی به chroot داشته باشیم بتونیم از فایل‌های مربوط به هارد لپتاپ که تو مسیر media/disk/ مونت کرده بودیم استفاده کنیم و تغییرات رو هم روی فایل‌های همون هارد اعمال کنیم.
سوئیچ recheck-- هم که نقشه هاردها (Devices Map) رو بررسی می‌کنه و فایل تنظیماتش رو به ‌روز می‌کنه.

تو مرحله دوم هم که همون دستور رو بدون سوئیچ recheck-- اجرا می‌کنیم تا گراب رو روی MBR هارد لپتاپ بنویسه.
بعد دوباره این هارد رو بستیم رو لپتاپ و تنها کاری که باید می‌کردیم این بود که آدرس‌دهی کرنل و فایل‌سیستم ریشه رو ویرایش کنیم تا سیستم بتونه بوت بشه. نتیجه کار کلی لذت‌بخش بود. سیستم بوت شد و همه چیز عالی کار می‌کرد.



توزیع DSL که یک توزیع مبتنی بر دبیان هست برای کم کردن حجم خیلی از بسته‌ها رو حذف کرده که مهم‌ترینش APT هست. از اونجایی که دبیان بدون APT معنی نداره با دستور dpkg-restore نصبش کردیم. وقتی که زدیم لیست بسته‌های مخزن به‌روز بشه در نهایت تعجب دیدیم که داره از مخازن دبیان نسخه وودی استفاده می‌کنه! کلی شگفت زده شدم. چون من با نسخه بعد از وودی، یعنی سارژ شروع به استفاده از دبیان کرده بودم. حالا یه سیستم قدیمی‌تر از اون زیر دستم بود و کار می‌کرد! فایل مخازن رو ویرایش کردیم تا سیستم رو upgrade کنیم به دبیان سارژ. بعدش apt-get update و در نهایت apt-get dist-upgrade. یکی دو باری پیغام خطا گرفتیم، اما در نهایت یک دبیان سارژ داشتیم رو یه لپتاپ عهد عتیق که فقط 32MB رم داشت! تجربه خیلی خوب و جذابی بود.

گوگل یک پروژه جدید دیگه معرفی کرد. پروژه Native Client که یک محصول متن‌باز برای اجرای کدهای X86 تحت برنامه‌های وب هست. به عبارتی به برنامه‌نویس‌های وب این اجازه رو میده که بدون درگیر کردن مرورگر از قدرت سخت‌افزار مشتری استفاده کنند. این محصول تقریبا معادل Silverlight مایکروسافت و فلش Adobe هست. قابلیت اجرا بر روی لینوکس، ویندوز و مک رو داره و در نتیجه بر روی اکثر مرورگرها کار می‌کنه.
با توجه به اینکه متن‌باز هست و از همین ابتدا لینوکس رو هم پشتیبانی می‌کنه شخصا امیدوارم که پروژه خوبی از آب دربیاد و موفق باشه.

پ.ن. یاد اون نامه طرفداران گنو افتادم که از Adobe خواسته بودند تا قبل از اینکه پروژه مشابهی ارائه بشه فلش رو آزاد کنه تا گنو/لینوکسی‌ها ازش حمایت کنند. اما نکرد!

حتما تا حالا در مورد نت‌بوک‌های (Netbook) شرکت Asus شنیدید. هفته پیش تجربه کار کردن با دو مدل از اینها رو داشتم.
اولی که برای لیلا بود یک مدل از سری ۹۰۰ بود. تقریبا این شکلی:


عکس از ویکی‌پدیا

روش یه نسخه مخصوص از توزیع زاندروس نصب هست. زبان پیش‌فرض سیستم لهستانی بود که با یک ویزارد می‌شد این زبان رو تغییر داد. اما این ویزارد فقط قسمتی از سیستم رو تغییر می‌داد و خیلی از برنامه‌ها هنوز به لهستانی اجرا می‌شدند. مشغول جستجو و پیدا کردن راه چاره و اعمال یک سری تغییرات شدیم. چند باری سیستم رو ریبوت کردیم و نتیجه نگرفتیم تا اینکه سری آخر دیگه سیستم بالا نیومد. روشن که می‌شد بعد از POST به نظر می‌رسید که سیستم داره بالا میاد، اما تصویر نداشتیم که ببینیم واقعا چه خبره. از Alt+Ctrl+Fn هم خبری نبود، یعنی بطور پیش‌فرض غیر فعال بود. راستش یه کم ناامید شدم، اما پیش خودم گفتم که این سیستم گنو/لینوکس هست، پس حتما میشه درستش کرد، در ضمن قاعدتا باید یک روش Factory Reset هم داشته باشه. دنبالش گشتم و پیدا کردم که بعد از POST اگه کلید F9 رو نگه دارم یه منو میده که میشه از اونجا resetش کرد. خیالم راحت شد. به کار ادامه دادم. وقتی وارد منو شدم دیدم که به‌به، همون منوی گراب خودمونه. چون نمی‌خواستم اطلاعات کاربر از بین بره به مشکل‌یابی ادامه کردم. گراب رو ویرایش کردم و با Single Mode بوت کردم سیستم رو. در همین حال یه کم راجع به ساختار پارتیشن‌هاش هم جستجو کردم. پارتیشن پشتیبان رو مونت کردم و chroot کردم بهش. بعد از کمی بررسی متوجه شدم که lock fileهای X مربوط به کاربر پیش‌فرض ترکیدن و به همین دلیل سیستم وارد محیط گرافیکی نمیشه. به سادگی دایرکتوری خانگی کاربر رو تغییر نام دادم و سیستم رو مجددا راه‌اندازی کردم. ویزارد اولیه اجرا شد و همه چیز درست شد. حالا که اعتماد به نقس بیشتری داشتم برای تغییر کامل زبان تلاشم رو ادامه دادم و تو سایت EeeUser که یک ویکی بسیار مفید برای کاربران EeePC هست پیدا کردم که اگر زبان اولیه همون ویزارد رو تغییر بدم و مجددا راه‌اندازی کنم همه چیز درست میشه. این کار رو کردم و همه چیز به انگلیسی تغییر کرد.

دومین مدلی که باهاش کار کردم یک نسخه قدیمی‌تر بود از سری ۷۰۰ و تقریبا این شکلی:


عکس از ویکی‌پدیا

روی این سیستم ویندوز نصب بود و صاحبش خواسته بود روش لینوکس نصب کنه، توزیع فدورا بر روی یک هارد اکسترنال. نصب کرده بود اما گراب قاطی بود و ویندوزش هم بوت نمی‌شد. چون /boot روی هارد اکسترنال بود و وقتی مرحله اول گراب از رو MBR اجرا می‌شد حتما می‌بایست بقیه کارهاش رو از روی هارد اکسترنال انجام می‌داد که همیشه بهش وصل نبود. راه حلش این بود که یه قسمت از هارد ۴ گیگابایتیش رو جدا کنیم و /boot رو روی اون قرار بدیم تا وقتی هارد اکسترنال به سیستم وصل نیست هم گراب عین آدم کار کنه و بتونه به ویندوزش دسترسی داشته باشه. ۱۰۰ مگابایت جدا کردیم و سیستم رو با سی‌دی تعمیرش بوت کردیم و رفتیم تو Single User. هارد اکسترنال رو وصل کردیم و یه کپی از دایرکتوری /boot روی این پارتیشن جدید گرفتیم و MBR رو مجددا نوشتیم. آدرس‌دهی‌های گراب رو هم درست کردیم و بعد راه‌اندازی مجدد. همه چیز مثل ماه کار می‌کرد. از این انعطاف‌پذیری لینوکس کلی حال کرده بودند ملت.

در مجموع تجربه‌های جالبی هستند این EeePCها، جون می‌دن برای دستکاری و خرابکاری و یاد گرفتن مطالب جدید.